Güneş Herkese Doğuyor, Elektrik Neden Vatandaşa Uğramıyor?
Yılın neredeyse üç yüz günü güneş alan bir ülkede yaşıyoruz.
Ama elektrik pahalı.
Faturalar ağır.
Vatandaş her ay sayaçla değil, sabırla sınanıyor.
Sorun güneş değil.
Sorun panel değil.
Sorun teknik kapasite hiç değil.
Bu ülkede güneşle ilgili tek bir eksiklik yok: güneş eksikliği.
Eksik olan, bu güneşi vatandaşın lehine elektriğe dönüştürme iradesi.
Elektrik faturaları hane bütçesini kemiriyor. Esnaf ayakta kalmaya çalışıyor. KIB-TEK ise neredeyse her ay başka bir krizle gündeme geliyor. Buna rağmen vatandaşın kendi elektriğini üretmesi hâlâ “yapabilirsin ama sakın büyütme” sınırında tutuluyor.
Kurabilirsin deniyor.
Ama fazla üretme.
Üretirsen satamazsın.
Şebekeye verirsen karşılığını alamazsın.
Buna teknik gerekçe diyen varsa, kusura bakmasın.
Bu tablo teknik değil, siyasidir.
Ve bilinçli bir tercihin sonucudur.
Avrupa’ya baktığımızda fark daha da can yakıyor. Almanya’da vatandaş çatısına güneş paneli kurduğunda devlet önüne engel koymuyor, yol açıyor. Önce kendi tüketimini karşılıyor, fazlasını şebekeye satıyor. KDV yok, kredi var, alım garantisi var. Devlet açıkça şunu söylüyor: “Sen üret, ben rahatlayayım.”
İspanya bir dönem güneşi baskıladı. Sonra bunun ülkeye zarar verdiğini kabul etti. Bugün net metering sistemi (ürettiğin elektrik ile tükettiğin elektriğin ölçülüp karşılaştırılması ) var. Fazla üretim faturadan düşülüyor. Devletin yaklaşımı net: “Sen üret, ben ithalatı azaltayım.”
Hollanda’da, Fransa’da, İtalya’da güneş bireysel bir heves değil; kamusal bir kazanç. Vatandaş üretici yapılıyor çünkü bu sistem rahatlatıyor, enerji güvenliği sağlıyor.
Avrupa’da denge, vatandaş üreterek kuruluyor.
Bizde ise denge, vatandaş sınırlanarak korunmaya çalışılıyor.
Peki neden?
Bu sorunun cevabı teknik raporlarda değil; enerji politikalarının kimlerin elinde ve kimin çıkarına şekillendiğinde yatıyor. KIB-TEK kâğıt üzerinde Ekonomi ve Enerji Bakanlığı’na bağlı. Ama iş uygulamaya gelince tablo değişiyor. Yönetim kurulu atamalarından kritik kararlara kadar kurumun yönü büyük ölçüde Başbakanlık merkezli siyasi tercihlerle belirleniyor.
Yani durum açık:
Hukuken bakanlık.
Fiilen siyaset.
Bu ikili yapı KIB-TEK’i teknik akılla yönetilen bir kurum olmaktan çıkarıyor. Enerji, bir kamu hizmeti olmaktan çok bir güç alanına dönüşüyor. Güneş enerjisi gibi vatandaşı üretici yapan modellerin sürekli törpülenmesinin nedeni de bu. Çünkü kendi elektriğini üreten vatandaş yalnızca faturasını düşürmez; merkezi kontrolü de zayıflatır.
Asıl rahatsızlık burada başlıyor.
O yüzden KKTC’de güneş enerjisinin önündeki engel panel değil.
Trafo değil.
Şebeke değil.
Engel, enerjiye bakan siyasi zihniyettir.
Enerji bağımsızlığı çok konuşuluyor. Ama vatandaş üretici değilse, bu lafın içi boştur. Güneşi çatıda tutup elektriği merkezde kilitleyen bir sistem ne ucuzlar ne de sürdürülebilir olur.
Güneş bu ülkede herkese eşit doğuyor.
Ama elektriğe dönüştüğünde yolunu şaşırıyorsa, orada artık doğayı değil siyaseti konuşmak gerekir.
Ve o siyaset, bu tercihin hesabını bir gün mutlaka vermek zorunda kalır.
