İSTANBUL, – İSTANBUL Kültür Üniversitesi Psikoloji Bölüm Başkanı ve Adalet ile Suç Laboratuvarı Direktörü Doç. Dr. Ayhan Erbay, ‘yan baktın’ ifadesinin daha büyük sorunların belirtileri olduğuna dikkat çekerek, “Sosyoekonomik düşüşler, eğitimden kopma ve gelecek kaygısı çocukları derin bir boşluğa sürüklüyor. Bu çocukların psikolojik durumları nedeniyle tolerans seviyeleri oldukça düşük; zira kaybedecekleri bir kariyer, okul veya gelecek hedefleri bulunmuyor. Yaşanan şiddet anlık bir öfke krizinin sonucu değil; eğitimsizlik, yoksulluk ve toplumda ‘görülmeme’ hissinin yarattığı derin bir öfkenin dışavurumudur” şeklinde konuştu.
Güngören’de 17 yaşındaki Atlas Çağlayan’ın, 15 yaşındaki bir birey tarafından bıçaklanarak hayatını kaybetmesiyle ilgili konuşan Doç. Dr. Erbay, “Bireylerin öfkesini dışa vurma şekli yaralama seviyesine ulaştığında, en yakın araç olan bıçağı kullanıyorlar. Bu, dürtüsel ve ani bir öfke patlamasıdır; aynı zamanda bir güç göstermenin yolu. Ancak niyet öldürmeye dönüşüyor ya da çatışmalar çeteleşmeye başladığında, gençler silahlara çok daha kolay erişim sağlıyor. Böylece şiddet araçları giderek profesyonelleşiyor” dedi.
Doç. Dr. Erbay, geçmiş yıllarda çocukların karıştığı şiddet olaylarında bıçak kullanım oranının yüzde 75 civarında olduğunu belirtirken, İKÜ Adalet ve Suç Laboratuvarı’nın 2024 Şiddet Haritası verilerinin dikkate değer bir değişimi gözler önüne serdiğini ifade etti.
Erbay’ın paylaştığı rapora göre, 2024 yılı itibarıyla 18 yaş altı bireylerin karıştığı cinayet vakalarında silah kullanım oranı yüzde 39,4 ile en yüksek sıraya çıkarken, bıçak kullanımı yüzde 30,3 ile ikinci sırada yer aldı. Yaralamalarda kesici aletlerin kullanımı ise yüzde 47,6 oranıyla hâlâ öne çıkıyor.
Silahlanma nedenlerinin arka planına da değinen Doç. Dr. Erbay, “Bıçağın yaygınlaşmasına dair ileri sürülen ana neden, bireylerin günlük yaşamda kendilerini güvende hissetmemesi ve bu sebeple ‘savunma’ motivasyonudur. Silah kullanımında ise, şiddetin sorun çözme yöntemi olarak daha ölümcül boyutlara taşındığını gözlemliyoruz” dedi.
Günümüzde mağdur çocukların dış görünüşleri, giyimleri veya sosyal statüleri nedeniyle hedef hâline geldiğini vurgulayan Doç. Dr. Erbay, “Ergenlik döneminde akranlar arasında kıskançlık duygusunun saldırganlık ile ilişkisini gözlemliyoruz. Bunun yanıtı, ergenlikte ‘görünür olmak’ bir statü sembolüdür. Fail, kendisini sıklıkla kıyasladığı mağdurdaki başarıyı, onun özgüvenini tehdit olarak algılayarak, bu durumu saldırganlıkla çözmeye çalışıyor. Paylaştığımız verilere göre çocuk cinayetlerinin yüzde 27,3’ü, yaralama vakalarının yüzde 11,9’u mağdurun arkadaş veya komşularından kaynaklanıyor. Tüm şiddet olaylarının yüzde 63’ü tanıdıklar arasında gerçekleşiyor” şeklinde sözlerine devam etti.
Son olarak, “Atlas Çağlayan’ın ölümüne neden olan tartışmanın fitilini ateşleyen ‘yan baktın’ ifadesi, aslında çok daha derin sorunların işareti. 2024 raporumuz, özellikle Çorum, Edirne, Aksaray gibi yerlerde şiddetin nüfus yoğunluğuyla bağlantısız bir şekilde yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Sosyoekonomik durum, eğitimden uzaklaşma ve geleceğe dair kaygılar, çocukları büyük bir çıkmaza sokuyor. Okuldan ayrılma riski yüzde 83 ile dikkat çekiyor. Aile ve eğitim kurumlarının denetiminden çıkan çocuklar, sokakta farklı bir ‘değer sistemi’ oluşturuyorlar. Burada en yüksek değere sahip olan şey, saygıdır ve ‘yan bakma’ durumu, bu çocukların sahip olduğu tek sermaye olan ‘erkeklik onuruna’ ya da ‘sokak itibarı’na bir saldırı olarak algılanıyor. Çocukların psikolojik durumları göz önüne alındığında, olumsuz etkilerinin patlama noktasına ulaştığı görülüyor” ifadelerinde bulundu.
